IPv6 Adres Türleri: Global, Link-Local, ULA ve Çoklu Yayın

Bir IPv6 adresinin türü, adresin ilk bitlerinden anlaşılır. fe80::/10 içindeki adres bağlantı-yereldir, ff00::/8 içindeki adres çoklu yayındır, 2000::/3 aralığındaki genel adresler küresel tekil yayındır. Bu yazı günlük işlerde karşınıza çıkan blokları tek tek açıklar ve sonunda bir adresi IPv6 Adres Kontrolü ile nasıl sınıflandıracağınızı gösterir. Küresel örnekler belgelendirme aralığından (2001:db8::/32) seçilmiştir; link-local, ULA ve çoklu yayın örnekleri türün kendi bloğundan alınmış açıklayıcı adreslerdir.

Üç yayın biçimi: tekil, çoklu ve herhangi biri#

RFC 4291 (yeni sekmede açılır) adreslerin hedef kitlesine göre üç tür tanımlar. Adresler düğüme değil arayüze atanır ve bir arayüzde birden çok adres bulunabilir.

IPv6'da yayın (broadcast) adresi yoktur. IPv4 alışkanlığıyla "yayın adresi" aramayın; işlev çoklu yayınla karşılanır.

Anycast adresi birden çok arayüzün paylaştığı adrestir; paket bunlardan birine iletilir. Tanımlı bir örnek Subnet-Router anycast adresidir: alt ağ ön eki ile sıfırlardan oluşan arayüz kimliğinin birleşimi, o alt ağdaki yönlendiriciler için ayrılmıştır (RFC 4291 §2.6.1). Bu yüzden bir alt ağın "sıfırıncı" adresi, örneğin 2001:db8:0:1::, ana makinelere (host) verilmez.

Adres türleri bir bakışta#

Aşağıdaki tablo bu yazıda ele alınan blokları özetler. Ayrıntılar sonraki bölümlerdedir.

Küresel tekil yayın: 2000::/3#

Küresel tekil yayın adresleri internette yönlendirilebilen adreslerdir. IANA tahsisleri yalnızca 2000::/3 aralığından yapar; bu aralık 2¹²⁵ adres içerir ve tüm adres uzayının sekizde biridir. Biçim olarak adres, n bitlik küresel yönlendirme öneki, m bitlik alt ağ kimliği ve 64 bitlik arayüz kimliğinden (IID) oluşur; yani n + m = 64.

RFC 4291 belirli öneklerle başlamayan her adresi küresel tekil yayın sayar. IANA ise tahsisi yalnızca 2000::/3 içinden yapar ve geri kalan aralıkları "IETF'e ayrılmış" olarak listeler. Pratik sonuç şudur: 2000::/3 dışında kalan bir adres sözdizimi olarak geçerlidir, ama tahsisli ya da yönlendirilebilir olduğu anlamına gelmez. Tersi de doğrudur: 2000::/3 içinde olmak da yeterli değildir, çünkü belgelendirme gibi özel amaçlı bloklar bu aralığın içindedir ve internette yönlendirilmez.

Adresin SLAAC, DHCPv6 ya da elle atanmış olması türünü değiştirmez. Tahsis zinciri (IANA, bölgesel internet kayıt kuruluşu, servis sağlayıcı, site, alt ağ) IPv6 prefix yazısında ayrıca anlatılır.

Bağlantı-yerel adresler: fe80::/10#

Link-local adresler tek bir bağlantıda, örneğin bir Ethernet segmentinde geçerlidir. Yapısı 10 bit ön ek, 54 sıfır bit ve 64 bit arayüz kimliğidir. Yönlendiriciler bu adresli paketleri başka bağlantıya iletmez (RFC 4291 §2.5.6).

Bir arayüz etkinleşince oluşan ilk adres de budur. SLAAC önce link-local adres üretir, kullanmadan önce yinelenen adres tespiti yapar, ardından yönlendirici duyurusundaki ön ekle küresel adresi oluşturur (RFC 4862 (yeni sekmede açılır)).

Aynı fe80::1 adresi farklı bağlantılarda bulunabileceği için bu adresler genellikle bölge kimliğiyle (zone ID) birlikte yazılır: fe80::1%eth0. Bölge kimliği, adresin hangi bağlantıda geçerli olduğunu söyler (RFC 4007 (yeni sekmede açılır)). Adres sözdiziminin parçası değildir. URL'lerde %25 ile yazmayı tanımlayan RFC 6874, RFC 9844 (Ağustos 2025) ile geçersiz kılındı. Bu nedenle bir proxy adresine ya da URL'ye %eth0 eklemeyin; proxy için bölge kimliği taşımayan küresel adres kullanın.

Yerel benzersiz adresler: fc00::/7#

ULA (Unique Local Address), bir kurumun kendi ağlarında kullandığı, küresel olarak benzersiz ama internette yönlendirilmeyen adreslerdir (RFC 4193 (yeni sekmede açılır)). Yapısı şöyledir: 7 bit ön ek, 1 bit L bayrağı, 40 bit Global ID, 16 bit alt ağ kimliği ve 64 bit arayüz kimliği.

L = 1 yerel atanmış adres demektir ve pratikte fd00::/8 bloğu kullanılır; L = 0 ileride tanımlanabilir. Yerel atanan Global ID sözde rastgele üretilmelidir. Olası Global ID sayısı 2⁴⁰ = 1.099.511.627.776 olduğundan iki ayrı kurumun aynı değeri seçme ihtimali düşüktür.

Örnek (açıklayıcı adres): fd12:3456:789a:1::/64. Burada Global ID 12:3456:789a, alt ağ kimliği 1 değeridir.

Çoklu yayın adresleri: ff00::/8#

Çoklu yayın adresi 8 bitlik 11111111 ön ekinden, 4 bit bayraktan, 4 bit kapsamdan ve 112 bit grup kimliğinden oluşur. Bayrakların anlamı RFC 7371 (yeni sekmede açılır) ile yeniden tanımlandı: X ileride atanmak üzere ayrılmıştır, R gömülü RP'yi, P ağ ön ekine dayalı atamayı gösterir; T sıfırsa grup kalıcı atanmış, birse geçicidir. Eski metinlerdeki 0RPT ifadesini aktarmayın.

Kapsam alanı paketin nereye kadar iletileceğini belirler:

Aynı grup kimliği kapsama göre farklı alıcıları ifade eder: ff01::101, ff02::101, ff05::101 ve ff0e::101 aynı hizmetin (NTP sunucuları) farklı kapsamlardaki adresleridir.

Sık görülen adresler: tüm düğümler için ff02::1, tüm yönlendiriciler için ff02::2. İstenen-düğüm (solicited-node) adresi ff02::1:ff00:0/104 altındadır ve bir tekil yayın adresinin düşük 24 bitinden oluşur:

Adres          : 2001:db8::1:800:200e:8c6c
Düşük 24 bit   : 0e:8c6c
İstenen-düğüm  : ff02::1:ff0e:8c6c

İki kural unutulmamalı. Çoklu yayın adresi kaynak adres olarak kullanılamaz. Ayrıca ff02::1 adresine ping atmak internetteki herkese ulaşmaz; bağlantı-yerel kapsamlı olduğu için yönlendiriciler paketi iletmez.

Geri döngü ve belirsiz adres#

::1 düğümün kendisine gönderdiği paketler içindir ve düğümün dışına çıkmaz. Yerel bir proxy'ye bağlanırken adresi http://[::1]:8080 biçiminde yazarsınız; IPv6 adresi URL içinde köşeli parantezle yazılır. :: ise adres yokluğunu gösterir. Hiçbir düğüme atanmaz ve kaynak adres olarak yalnızca başlatma sırasında görülür.

IPv4-mapped, NAT64 ve tünel adresleri#

IPv4-mapped adresler (::ffff:0:0/96) IPv4 düğümlerini IPv6 adresi olarak göstermek içindir ve ağda yönlendirilmez. ::ffff:192.0.2.1 ile ::ffff:c000:201 aynı adrestir; iki yazımın hangisinin tercih edileceği kısaltma kurallarında anlatılır.

NAT64 öneki 64:ff9b::/96, bir IPv4 adresini IPv6 adresine gömer: 192.0.2.33 adresi 64:ff9b::c000:221 olur. NAT64 paket başlıklarını çeviren bir ağ katmanı mekanizmasıdır, proxy değildir. Bu gösterimleri hızlıca üretmek için IPv4 / IPv6 Dönüştürücü kullanılabilir.

6to4 (2002::/16) ön eki küresel bir IPv4 adresinden türer: 192.0.2.4 adresi 2002:c000:204::/48 olur. RFC 7526 yalnızca anycast 6to4 röle önekini (192.88.99.0/24) kullanımdan kaldırdı; 2002::/16 ve tekil yayın 6to4 kaldırılmadı. Teredo (2001::/32) de IPv4 üzerinden tünelleme yapar; adresin içinde sunucu IPv4 adresi, gizlenmiş bağlantı noktası ve gizlenmiş istemci IPv4 adresi bulunur.

Kullanımdan kaldırılmış iki blok daha vardır: IPv4-uyumlu adresler (::/96) ve site-local adresler (fec0::/10). Yeni uygulamaların IPv4-uyumlu adresleri desteklemesi gerekmez. Site-local öneki ise RFC 3879 ile kullanımdan kaldırıldı ve IANA kaydında "IETF'e ayrılmış" olarak görünür.

Belgelendirme aralıkları#

2001:db8::/32 (RFC 3849 (yeni sekmede açılır)) belgelendirme ve örnekler için ayrılmıştır; 2⁹⁶ adres içerir. 3fff::/20 (RFC 9637 (yeni sekmede açılır)) belgelerde daha gerçekçi büyüklükte ağ şemaları göstermek için eklenen ikinci bloktur: 2¹⁰⁸ adres içerir ve içinde 4.096 adet /32 vardır. İkisi de gerçek ağlarda kullanılmaz; 3fff::/20 yeni bir genel kullanım bloğu değildir.

IPv4 tarafında karşılığı 192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24 ve 203.0.113.0/24 bloklarıdır. Bu sitedeki tüm örnek adresler bu aralıklardan seçilir.

Bir adresi elle ve araçla sınıflandırma#

Elle sınıflandırmak için ilk hextet'e (16 bitlik grup) bakın. Hextet, RFC'lerde geçmeyen, topluluk içinde yaygın bir terimdir.

IPv6 Adres Kontrolü aynı işi bir adım ileri götürür: adresin geçerliliğini, türünü ve kapsamını çözümler. Sınıflandırma sıralı bir kurala dayanır ve ilk eşleşen blok kazanır:

Özel bir bloğa uymayan ama 2000::/3 içinde kalan adres küresel tekil yayın sayılır; hiçbir kurala uymayan adres "ayrılmış" olarak etiketlenir. Küresel tekil yayın için gerçek tahsisli bir adres uydurmamak adına tabloya örnek koymadık. Bir adresin bu sınıflardan birine girmesi, kullanımda ya da yönlendirilebilir olduğunu göstermez.

Sınıflandırmada sık yapılan hatalar#

• Link-local adresi "özel adres" saymak. Link-local tek bağlantıyla sınırlıdır; ULA ise kurum içinde yönlendirilir. İkisi aynı şey değildir.
• 2001:db8::/32 adreslerini gerçek ağ sanmak. Belgelendirme aralığıdır ve gerçek ağlarda kullanılmaz.
• 6to4'ün RFC 7526 ile tümüyle kaldırıldığını düşünmek. Kaldırılan yalnızca anycast röle önekidir; 2002::/16 kaldırılmadı.
• Çoklu yayın adresini kaynak adres yapmak. Kaynak adres olamaz.
• Python bayraklarına güvenmek. ipaddress modülündeki is_global ve is_private bayrakları IANA kaydının bir kopyasıdır ve kaydın gerisinde kalabilir. Örneğin ff00::/8 ve fec0::/10 için is_global değeri True dönebilir; bu, adresin küresel tekil yayın olduğu anlamına gelmez. Sınıflandırma için bayraklara değil, yukarıdaki blok tablosuna bakın.
• Rastgele 2001:... adreslerini örnek göstermek. Örnek adresler yalnızca belgelendirme aralığından seçilir; aksi halde başkasına ait gerçek bir adresi göstermiş olursunuz.

Proxy kullanırken adres türü neden önemlidir?#

Bir proxy'nin hedefe giden çıkış IP adresi küresel tekil yayın olmalıdır. Link-local, ULA ve belgelendirme adresleri internette yönlendirilmez. Proxy adresini yazarken IPv6 değerini köşeli parantez içine alın; örneğin http://[2001:db8::1]:8080 (örnek adres, belgelendirme aralığı).

IPv6 Proxy ürün sayfasında belirtildiğine göre bağlantı, panelde verilen adres ve port üzerinden kurulur. Bir hedefin yalnızca IPv4 kullanması halinde IPv6 çıkışlı bağlantı hedefe doğrudan ulaşamaz; bu sınır adres türünden değil, hedefin kayıtlarından doğar. Ürün ayrıntılarını sipariş öncesinde sayfadan ve destekten teyit edin.